Omarm het vertrouwde

Laten we eerlijk zijn, we rennen onszelf soms voorbij in een wereld die nooit uit lijkt te staan. Pak een kop thee, nestel je in je favoriete stoel en laten we het eens hebben over de kunst van het vertrouwde.

De zachte kracht van de herhaling

Het is maandagochtend en voor je het weet zit je alweer in die ratrace van mailtjes, deadlines en de vraag wat we in hemelsnaam vanavond weer moeten eten. We worden doodgegooid met lijstjes over hoe we onszelf moeten verbeteren. Nog sneller, nog efficiënter, nog spiritueler. Maar weet je wat ik denk? Soms is het mooiste wat je kunt doen gewoon even helemaal niets nieuws nastreven. De rust vinden in wat er al is. Het vertrouwde omarmen is geen stilstand, het is een vorm van thuiskomen bij jezelf.

In ons atelier aan de Kenauweg zie ik het wekelijks gebeuren. Mensen komen binnen met die typische “aan-modus” in hun ogen. De schouders zitten ergens bij de oren en de telefoon wordt nog net niet aan de hand vastgeplakt. En dan pakken ze die ene steen op waar ze al weken aan werken. Geen nieuw project, geen spannende nieuwe techniek, maar de vertrouwde ruwheid van die specifieke brok albast of speksteen. Je ziet de ademhaling zakken. Het is die repetitieve beweging van de rasp over de steen die voor de magie zorgt. Het stof dat langzaam neerdaalt op je schort is eigenlijk een deken van rust die over je heen valt.

Dit gaat niet over een resultaat dat gisteren af had moeten zijn. Dit gaat over de tijd die je jezelf gunt om gewoon te zijn met wat er is. Het vertrouwde biedt een veiligheid die we in de dagelijkse chaos vaak kwijtraken. In de psychologie noemen ze dit ook wel de ‘optimal grasp’. We hebben een zekere mate van voorspelbaarheid nodig om ons zenuwstelsel tot rust te laten komen. Als alles constant nieuw en uitdagend is, staat ons systeem constant op scherp. Door te kiezen voor het bekende, geef je je brein vakantie.

Ik merk dat zelf ook in onze volkstuin. Elke zondag zijn Alex en ik daar te vinden, wroetend in de aarde van onze permacultuurtuin. Er hoeft daar niets gepresteerd te worden. Het is het ritme van de seizoenen dat bepaalt wat er gebeurt. Soms zit ik gewoon een kwartier naar een hommel te kijken die een bloem bezoekt. Dat klinkt misschien als verloren tijd voor iemand die naar een targets-lijstje kijkt, maar voor mij is dat het moment waarop ik weer oplaad. Die verbinding met de natuur, met de aarde onder je nagels, dat is zo’n oer-vertrouwd gevoel. We zijn het een beetje verleerd om te genieten van die eenvoudige momenten zonder dat er een filter overheen moet voor Instagram.

Waarom we zo bang zijn voor ‘gewoon’

Waarom voelen we die druk om constant te vernieuwen? Er is een term die ik laatst tegenkwam in een prachtig boek van de filosoof Joke Hermsen, Stil de tijd. Zij maakt een scherp onderscheid tussen de kloktijd — de tijd die we moeten managen en die ons opjaagt — en de innerlijke tijd. Die innerlijke tijd ervaar je als je de tijd vergeet. En juist in het vertrouwde, in de handelingen die we op de automatische piloot kunnen doen maar die we met aandacht uitvoeren, vinden we die innerlijke rust terug.

Denk maar eens aan het bakken van een appeltaart volgens het recept van je oma. Je kent de stappen, je weet hoe de keuken gaat ruiken. Je hoeft niet na te denken, je hoeft alleen maar te ervaren. Het kneden van het deeg, het schillen van de appels; het zijn kleine meditaties. Of die wandeling die je al honderd keer hebt gemaakt door hetzelfde bos. Je weet precies waar die ene kromme boom staat en waar het pad altijd een beetje modderig is. Omdat je de weg kent, hoef je niet op de kaart te kijken. Daardoor zie je ineens die ene vogel die je nooit eerder was opgevallen. Het vertrouwde opent juist de deur naar diepgang die je mist als je alleen maar over de oppervlakte van nieuwe ervaringen surft.

Ik zie die behoefte aan vertraging ook terug in de kunst. We kijken vaak naar experimentele, driedimensionale kunstvormen en vragen ons af: wat moet dit voorstellen? Maar als je de tijd neemt, als je de vormen en structuren op je in laat werken zonder direct een oordeel te hebben, ontstaat er een gesprek tussen jou en het object. Dat is wat ik probeer te doen in mijn eigen werk met marmer. Marmer dwingt je tot geduld. Je kunt niet haasten met een beitel op een hard stuk steen. De steen bepaalt het tempo, en dat vertrouwde ritme van tik-tik-tik brengt me in een staat van zijn die ik nergens anders vind. Zelfs met mijn ADHD-brein, dat normaal gesproken alle kanten op schiet, vindt daar een anker. Die chaos in mijn hoofd wordt een creatieve databank die ik kan ordenen, simpelweg door de traagheid van de steen te accepteren.

Je systeem tot rust laten komen

Het is echt oké om een dag te hebben waarop je niets ‘nuttigs’ doet. We hebben die rust in ons systeem nodig om de verbinding met onszelf niet kwijt te raken. Creativiteit ontstaat niet onder druk; het ontstaat in de tussenruimte. In die momenten dat je voor je uit staart met een kop koffie in je hand en je realiseert dat de zon een mooi patroon op de vloer maakt.

Als je merkt dat je weer in die ‘moet-modus’ schiet, probeer dan eens terug te gaan naar iets wat je al kent en waar je van houdt. Pak een boek dat je al drie keer hebt gelezen en waar je je veilig bij voelt. Luister naar dat ene album dat je van voor naar achter mee kunt zingen. Of kom gewoon eens langs in ons atelier. Je hoeft geen meesterwerk te maken. Je mag er gewoon zijn, met je handen in de steen, tussen de andere mensen die ook die rust zoeken. Er is iets heel bijzonders aan de sfeer op een zaterdagochtend in Leiden; de geconcentreerde stilte, het zachte geluid van raspen en het gevoel dat de wereld daarbuiten even niet telt.

Laten we stoppen met het verzamelen van ‘nieuwe ervaringen’ als trofeeën en beginnen met het verdiepen van wat we al hebben. De warmte van het vertrouwde is de beste remedie tegen de kou van de haast. Wees lief voor jezelf. Neem de tijd. De stenen lopen niet weg, en je innerlijke rust is veel meer waard dan welk afgevinkt lijstje dan ook.

Mocht je voelen dat je handen ook eens die vertrouwde traagheid willen ervaren, weet dan dat de deur van ons atelier altijd openstaat. Of je nu een beginner bent die eens met speksteen wil stoeien of gewoon die verbinding weer even wil voelen; je bent welkom.

Wil je zelf de rust van het steenbewerken ervaren?

Soms is de beste manier om de haast uit je systeem te krijgen, door letterlijk iets met je handen te gaan doen. Heb je zin om een middag of avond uit die dagelijkse sleur te stappen? Bekijk dan eens onze workshops of kom langs voor een proefles in ons atelier in Leiden. We helpen je graag om de vertraging te vinden in de steen. Liever thuis aan de slag? Bekijk hier ons assortiment aan DIY-pakketten voor beeldhouwen in huis!