Het ritme van rust

De wereld om ons heen is een en al ritme. Het is in de klanken van muziek die we luisteren, de cadans van onze voetstappen als we wandelen. Het is de onophoudelijke stroom van notificaties op onze telefoon, de drukke verkeerslichten en de klok die maar blijft tikken. Sommige ritmes zijn kalmerend, zoals het ruisen van de wind door de bladeren of de golfslag op het strand. Maar heel vaak is het ritme van ons dagelijkse leven een opgelegde, externe beat waar we alsmaar sneller en harder op moeten dansen. Het is een beat die je onrustig maakt.

Maar er is een manier om een ander ritme te vinden. Eentje die van binnenuit komt. En daarvoor hoef je alleen maar een beitel en een hamer vast te pakken.

In het onderzoek waar we het over hadden, kwam een fascinerend concept naar voren: innate rhythmic movements. Dat zijn de aangeboren, natuurlijke ritmes die je als mens hebt. Denk aan het kloppen van je hart, je ademhaling. Dit zijn biologische ritmes. En het mooie is dat je ze bewust kunt beïnvloeden, zeker als je je bezighoudt met handwerk.

De psychologen die hierover schrijven, praten over de invloed van ritme op onze arousal. Dat woord klinkt misschien een beetje gek, maar het betekent eigenlijk gewoon de mate van opwinding in je zenuwstelsel. Te veel arousal, en je bent gestrest en angstig. Te weinig, en je bent passief en verveeld. De truc is om de perfecte balans te vinden.

En ik denk dat beeldhouwen precies dat doet.

Een dans met de steen

Als ik in het atelier sta, is het eerste wat ik doe, luisteren naar de steen. Ik voel haar textuur, zie de lijnen die de natuur erin heeft gelegd. En dan begin ik. Tik… tik… tik. De beitel raakt de steen. De eerste klappen zijn vaak voorzichtig, aftastend. Ik ben aan het aftasten welk ritme de steen wil. En heel snel daarna vind ik mijn eigen ritme. Misschien is het een snelle, opgewekte tiktiktiktiktik om een hoekje weg te hakken. Of juist een langzame, zware, TA-TA-TA om diepere vormen te maken.

Dit is het grote verschil. Het is jouw ritme. Jij bent de dirigent. En in die cadans vind je een vorm van meditatie die veel mensen zoeken. Je bent volledig gefocust. Het ritmische geluid en de trilling van de hamer in je hand nemen je mee. Het wordt een dans met de steen.

Ik heb weleens het gevoel dat de wereld om me heen verdwijnt als ik in zo’n ritme zit. De drukte van de dag, de to-do-lijstjes, de e-mails die nog gestuurd moeten worden; alles vervaagt naar de achtergrond. Het enige wat overblijft is dat ene moment. De beitel, de steen, de klap. En dat is zo ontzettend rustgevend. Ik denk dat dit is wat het onderzoek bedoelt met de positieve invloed van creatieve ritmes op je mentale gezondheid. Het is een manier om je zenuwstelsel te kalmeren, om die constante staat van aan te verlagen.

Het is eigenlijk heel vergelijkbaar met de therapeutische voordelen van handwerken, zoals breien of borduren, waarover in de bronnen werd gesproken. Het herhalende patroon van de beweging, de focus die je ervoor nodig hebt, werkt als een anker voor je geest. Het geeft je brein iets tastbaars om zich op te richten.

Van chaos naar creatie

Als ik terugdenk aan mijn eigen chaos schriftje methode, zie ik de link met het beeldhouwen heel duidelijk. Mijn hoofd is een constante warboel van ideeën, gedachten en plannen. Op papier is dat een kluwen van pijlen, steekwoorden en tekeningetjes. Het is een manier om die chaos te ordenen.

Beeldhouwen is de driedimensionale variant daarvan. Je begint met een ruwe steen – de onbewerkte chaos. En met een ritme, een herhaalde, kalmerende beweging, breng je er een vorm in aan. Je creëert orde uit wanorde. En dat is niet alleen een fysieke daad, maar ook een mentale.

Een van de bronnen had het over de rewiring the brain door creatieve expressie. Ik geloof dat dit ritme een van de belangrijkste middelen is om dat te bereiken. Het is niet alleen het resultaat, het is de beweging. Die cadans van je armen, het geluid van de beitel, de wolk van steenstof die opstijgt. Het is een zintuiglijke symfonie die je geest in een staat van diepe rust brengt.

En dit is niet iets wat je na één keer snapt. Dit is een proces. Net als bij yoga of meditatie, leer je je lichaam en geest steeds beter kennen. Je leert hoe je je eigen ritme kunt vinden, ook als je gestrest bent of afgeleid.

Een reis voor iedereen

Voor beginners is het vinden van je ritme misschien wel de belangrijkste les. Je hoeft niet meteen te weten wat je wilt maken. Begin gewoon met een beitel en een hamer. Voel hoe de beitel in de steen glijdt, hoor het geluid dat het maakt. Laat je meeslepen door de herhalende beweging. De vorm komt later wel. In onze doorlopende cursussen geven we je de tijd en de ruimte om dit ritme te ontdekken, zonder druk en zonder haast. Je zult merken dat de steen niet je vijand is, maar je partner in deze meditatieve dans.

Voor de ervaren beeldhouwers onder ons is dit ritme een fundamenteel onderdeel van de praktijk geworden. Het is de basis waarop we voortbouwen. We hebben de techniek onder de knie, en nu gaat het om de verdieping. Het ritme van het bewerken van een stuk albast, met zijn zachte, bijna fluisterende geluid, is heel anders dan dat van speksteen. Dit is waar onze lezingen en masterclasses (wiskundig, thematisch en met een lezing) je verder helpen. Niet alleen in techniek, maar in het verdiepen van die verbinding. In het begrijpen van de ziel van de steen en je eigen ziel.

Dus de volgende keer dat je op zoek bent naar rust, bedenk dan dat die niet altijd te vinden is in stilte. Soms vind je rust in beweging, in een ritme dat van binnenuit komt. Pak een beitel en ontdek je eigen, kalmerende cadans.